فصل پنجم - دیباچه


پيكره بندي آيات اين سوره به گونه اي است كه هر چه به پايان سوره نزديكتر مي شويم به ميزان هبوط و نزول ابوجهل به سوي پستي و اسفل السافلين افزوده مي شود و گويي اين سوره نازل شده است تا نحوه سير ابوجهل در جهت منفي نمودار تكامل را نشان دهد.

تا اينجا به اين مرحله رسيديم كه تمامي دلايل و برهانها را خدا گفت و حتي موريانه شك را نيز به درون كاخ پوشالي انديشه هاي ابوجهل نيز فرستاد ولي او نه تنها از كردار زشتش دست نكشيد كه دستور مقابله با محمد را مي دهد. در اين فصل از طغيانِ ابوجهل ديگر او طاغي نيست بلكه او طاغوت است او همچون فرعون گشته. با آگاهي و علم به اينكه راهش نادرست است ولي باز دست از خطاپيشگي اش بر نمي دارد مي داند كه محمد راست مي گويد ولي به عمد او را ديوانه مي خواند و قرآن را سحر و وقتي كه ديد اين حربه اش كارگر نبود او را دشمن مردم و دشمن ارزشهاي قومي معرفي مي كند و كتاب محمد را افسانه هاي پيشينيان. به هر حال ابوجهل اين بار دانسته در مقابل محمد مي ايستد و رسما دروغ مي گويد تا خطا پيشگي اش را در زير عوامفريبي هايش پنهان كند.

بر خلاف دفعات قبل كه روي صحبت خدا با نادانان و گمراهان از راه راست بود و بخاطر همين از در رحمت و علم و آگاهي بخشي وارد مي شد و با آنان به نرمي سخن مي گفت ولي اين بار خدا ديگر روي سخن اش با كسي است كه سر عناد دارد و دانسته راه را كژ مي رود با اينكه خدا از درون او باخبر است ولي ابتدا او را پند مي دهد و به فكر فرو مي برد كه آيا مي داني اگر كژ بروي چه خواهد شد ؟ آيا مي داني كه من مي بينم و شرمسار از اين نيستي كه روزي تو را رسواي عالم كنم؟

و وقتي اين سخنان در گوش او فرو نرفت و مغرورانه خويشتن را بي نياز از هر كس ديد و به سپاهيان و نوكرانش دل بست ديگر ورق بر مي گردد و خداي ستار العيوب به افشا گري عليه اين دروغگوي خطاكار دست مي زند و علنا به همه اعلام مي كند كه ابوجهل دروغ مي گويد و خطاكار است. خدا هنگامي كه مي بيند ابوجهل نه تنها خود به راه راست نمي آيد و بلكه با عوامفريبي و دروغ هايش ديگران را هم از راه راست باز مي دارد ديگر سكوت را جايز نمي داند و دست به افشاگري مي زند تا مردم را از ماهيت اصلي اين سياستمدار دروغ پيشه با خبر كند تا آنان بدانند دنبال كه براه افتاده اند و براي كه زنده باد مي گويند.

و پس از اين افشاگري است كه سرانجام اين دروغگو را به همگان اعلام مي دارد تا همه بدانند كه طاغوت رفتني است و رفتن او همراه با خواري است اگر چه هزاران طرفدار داشته باشد و اگر چه سينه چاكان او همه جا به نفع او سوگند ياد كنند. خدا از زبانيه اي در اين آيه ها صحبت مي كند كه موي پيشاني ابوجهل را كشيده و كشان كشان او را مي راند تا كه به سوي پستي و خواري سوق دهد تا او را به دوزخ بيفكند.

و در اينجاست كه غير مستقيم به همگان اعلام مي كند كه شما نيز از سرانجام اين طاغوت عبرت بگيريد و دست از لجاجت خويش برداريد و مردم را از بندگي رب حقيقي باز نداريد. گويي مي خواهد بگويد كه ابوجهل تمام پل هاي پشت سر خويش را نابود كرده است و ديگر توبه براي او مرگ و دوزخ است و راه بازگشتي براي او نمانده است و اينك شما هستيد كه بايد از تاريخ عبرت بگيريد و سر لوحه كردار خود قرار دهيد.

اين فصل درواقع درس ايستادن در مقابل طاغوت است و خدا كم كم اين زمينه را فراهم مي كند كه مردم در برابر افرادي همچون ابوجهل بايستند و نه بگويند و براي آماده سازي مردم و در ابتداي اين راه بايست محمد بايستد و در برابر يك دنيا كفر ـ حقيقت پوشي ـ و يك دنيا بيدادگري نه بگويد و اين آيات مقدمه ساز فصل ديگري است كه محمد با نه بزرگ به تمام شرك و ارباب دروغين خويشتن را براي مبارزه با آنان آماده مي سازد…

تاريخچة نزول

در اين كه چرا قرآن در اين آيات از موي پيشاني و خواري ابوجهل صحبت كرده و از او خواسته كه هر چه در توان دارد در نبرد بين نور و ظلمت گرد آورد بر مي گردد به سابقه تاريخي اين داستان و آنچه بر سر ابوجهل زمان محمد آمد و اين اشارتي است به ابوجهل هاي تمام اعصار كه از سر انجام او عبرت گرفته و راه او را در پيش نگيرند :

در تاريخ آورده اند كه روزي ابوجهل نزد محمد آمد در حالي كه حضرت نزديك مقام ابراهيم مشغول نماز بود. فرياد بركشيد كه مگر نه آن كه تو را از اين كار نهي كرده بودم ؟ و محمد در برابر اين كار ابوجهل او را به سرانجام كارش تهديد كرد و از عذاب الهي او را بيم داد. ابوجهل كه تهديدهاي محمد را به استهزاء گرفته و از اين كه فردي همچون محمد او را تهديد مي كند به خشم آمده و بر او بانگ مي زند كه : تو مي داني كه قوم و قبيله ام و ياران و سپاهيانم در اين سرزمين از همه بيشتر است و مي توانم كه اين سرزمين را با اسبان ابلق و مردان شجاع پر كنم كه با تو بجنگند پس تو را نيايد كه مرا تهديد كني و بترساني. و اينجا بود كه اين سلسله از آيات بر محمد نازل شد.

و داستان سرانجام اين مرد خودخواه مغرور را اينگونه نقل كرده اند كه وقتي سوره الرحمن نازل شد پيامبر رو به مومنين كرده و از آنان خواست كه يكي از آنان اين سوره را بر روساي قريش بخواند. حاضران در مجلس در اين كار تامل كردند چرا كه از خشونت و آزار سران قريش باخبر بودند در اين بين عبدالله بن مسعود كه جثه اي كوچك داشت انجام اين كار را برعهده گرفت و نزد سران قريش كه گرد كعبه جمع بودند سوره رحمان را بر خواند. ابوجهل از شنيدن آن بر آشفت و به شدت سيلي به صورت او زد به گونه اي كه خون از گوش او جاري گشت.

ابن مسعود افسرده و اندوهناك نزد پيامبر آمد و آنچه اتفاق افتاده بود را با او در ميان گذاشت و محمد از شنيدن اين سخن ناراحت گشته و سر را به زير انداخت و در غم و اندوه عميقي فرو رفت ولي مدتي نگذشت كه سروش الهي او را از خبري مطلع كرد كه غم خويش را به فراموشي سپرد …

مدتها از اين ماجرا گذشت تا آنكه پس از هجرت به مدينه و آمادگي مالي ، روحي و عقيدتي دستور جهاد نازل گشت و مسلمانان خويشتن را براي نبرد با دشمنان و ستمگراني همچون ابوجهل آماده كردند. جنگ بدر شكل گرفت و مسلمانان بخاطر قدرت ايمان و اراده و با كلام اميد بخش الهي بر لشكريان ابوجهل پيروز گشتند و ابوجهل بي رمق و در حال مرگ در ميدان جنگ بر زمين افتاد. ابن مسعود كه در ميان كشتگان ميدان نبرد مي گشت و با خويش كابوس هاي تلخ دوران اسارت در دستان اين دژخيمان را مرور مي كرد ناگاه چشمش به ابوجهل افتاد همين كه بر بالاي سر او قرار گرفت ابوجهل چشمانش را گشود و با اينكه در حال مرگ بود رو به ابن مسعود گفت: چوپانك حقير جاي بلندي ايستاده اي. ابن مسعود كه با تعليمات محمد پرورش يافته بود گفت : اسلام برتري مي گيرد و چيزي برتر از اسلام ـ تسليم گشتن به رب حقيقي ـ نيست. ابوجهل كه نفس هاي آخر را مي زد به او گفت به دوستت محمد بگو كسي را در زندگانيم از او دشمنتر نمي داشتم و اكنون كه در حال مرگ هستم نيز در نظر من كسي مبغوض تر از او نيست. چون اين سخن به گوش محمد رسيد گفت : فرعون زمان من از فرعون عصر موسي بدتر است كه او در واپسين لحظات عمرش گفت ايمان آوردم ولي اين در واپسين لحظات حيات بر طغيان خويش افزود.

مي گويند كه ابوجهل به ابن مسعود گفته است كه سر مرا با شمشير خودم كه تيزتراست ببر و ابن مسعود وقتي كه سر از تنش جدا كرده است قادر به حمل سر بزرگ او نبوده و بوسيله موهاي سر او كشان كشان به نزد سپاهيان آورده است تا همه غرور بر باد رفته اين طاغوت را بنگرند و همه بدانند كه كلام حق تحقق يافتني است.

پست‌های معروف از این وبلاگ

بخش دوم : علي در آستانه قدرت

دیباچه : نگرشي دوباره به مجموعه اشارت

فصل اول - بخش اول : آغاز اقراء اول ـ هان بيدار شو !