بخش ششم : علي وكژانديشان خوارج

«خوارج پس از مدتي كه از توبه علي مايوس شدند رويه خود را تغييردادند و از مدارايي كه علي درباره آنان ميكرد سوءاستفاده كردند وتصميم گرفتند دست به انقلاب بزنند در منزل يكي از هممسلكان خودگردآمدند و اوسخنراني مهيج و كوبندهاي ايراد كرد و دوستان خويش راتحت عنوان امربه معروف ونهي ازمنكر دعوت به قيام وشورش كرد.»

يكي ازانحرافات سياسي واجتماعي وعقيدتي كه درزمان امام علي سربازكردوجامعه اسلامي راازخود متاثرنمودكژانديشانخوارج بودند كه برخلاف معاويه نه درپي باطل كه درپي حق بودند اما راه راگم كرده بودند ودرنتيجه نماد آشكارحق وحقيقت، عليرانه تنها نديدند كه پرده جهالت آنچنان بر ديدة آنها افتاده بود كه علي رادشمن وكافر پنداشتند و تيغ جهالت برروي آنبزرگواركشيدند و بااينكه علي دربرابر آنان مدارا كرد ولي آنان ازاين مدارا سوءاستفاده كرده وبر روي علي تيغ گشودند و گرچه عليآنهارا شكست سختي داد اما همان تعداد قليلي كه باقي مانده بودند توطئه كرده و سرانجام قرآن ناطق و تنديس حق وعدالت رابهشهادت رساندند آنچه مسلم است علي رانه ابن ملجم مرادي كه خشك مقدسي وكژانديشي و برداشت ناصحيح عدهاي ازاسلامكشت وامروزه درجامعه ما آنقدرابن ملجم نفرين شدهاست كه چهرهاوكافر و بي دين ترسيم شده است ولي حقيقت آن است كه عليدر دام توطئه افرادمقدس مابي افتادو جان خود را از دست داد كه شبها تاسحر نمازمي گذاردند و روزها روزه مي داشتند حافظان وقاريان قرآن بودند و نشانه سجده درپيشاني آنها نمايان بود.بررسي علت و عوامل بوجودآمدن اين انحراف بزرگ درجامعه اسلاميميتواند راهگشاي مشكلات جامعه اسلاميگرديده و ازبوجودآمدن اين گونه انحرافات جلوگيري كند دراين بخش برآنيم كه بهعللريشهگيري خوارج درصدراسلام ونيز ويژگيهاي آنان و عقايد ونظرات آنان بپردازيم.

خوارج گروهي بودندكه درجنگ صفين درسپاه امام علي دربرابر معاويه ميجنگيدند، جنگ صفين چهارده ماه به طول انجاميددراين مدت جنگهايي بين دوسپاه به وقوع پيوست و درآخرين جنگ سپاهامام علي درآستانه پيروزي قرارگرفت كه مشاور معاويهباشناختي كه ازسپاه امام علي داشت نيرنگي به كاربرد كه نتيجه جنگ رابه نفع معاويه تغييرداد او به خوبي ميدانست كه در سپاهعلي افراد مقدس مابي وجوددارندكه براحتي ميتواند آنان رابفريبد و همين كارراهم كرد دستوردادكه قرآنها رابرسرنيزهكنند و دربرابر سپاه علي بايستند.اين مقدس مابان دربرابراين نيرنگ عمروعاص فريب خوردند و علي راتهديد به قتل كردندكه يابه مالكاشتر ميگويي دست از جنگ بردارد يا كه توراخواهيم كشت وبراي همين علي تن به حكميت دادو در حكميت آن قضايايابوموسي اشعري بوجود آمد.پس ازآنكه حكميت به نفع معاويه وبه ضررعلي به پايان رسيد خوارج فهميدندكه اشتباه كردهاند وليبازدرپي فرافكني آن افتادند و علي رامتهم به اين كردندكه چرا حكميت راپذيرفتي كه حكم فقط ازآن خداست وبس .آنان به عليگفتند:اشتباه ما دراين بود كه حكميت راقبول كرديم وقبول حكميت وداوري كردن انسان كفراست تو نيزبايد توبه كني ! امامدرپاسخ به آنان فرمودندكه حكميت كاراشتباهي بود اما كفرنبود.آن حضرت درخواست توبه آنان رانپذيرفت وخوارج گفتند كه عليكافرشد!آنان باجهالت حكم ارتداد به كسي دادند كه عين اسلام وعين قرآن بود.آنان پاره كاغذي آغشته به مركب رابه علي ترجيحدادند.بعدها براي خود فقه مشخصي تدوين كردند كه بسيارخشك وغيرقابل قبول وغيرقابل اجرابودآنان تمام فرق اسلاميغيرخودراكافر ناميدندوهركس كه گناه كبيره ميكرد را مرتد ميناميدند. عقيده داشتند كه عثمان خوب بود ولي درنيمه دوم عمرشكافرشد، علي خوب بود اما بعدازتن دادن به حكميت كافرشد.

درعلت پيدايش چنين پديدهاي استاد مطهري مينويسد:«دردوره خلفا مخصوصاً دردوره عثمانآن مقداركه بايدو شايد دنبالتعليم وتربيتي كه پيغمبر گرفته بود نگرفتند،فتوحات اسلامي زيادي صورت گرفت ،فتوحات به تنهايي كاري نميتواند بكندپيامبر سيزده سال درمدينه ماند واجازه ندادكه مسلمانان حتي از خودشان دفاع كنند چون افراد هنوز لايق اين دفاع و جهاد نبودنداگر دست به فتوحات هم بايدزد به تناسب توسعه فرهنگ اسلامي وثقافت اسلامي است يعني همين طور كه ازيك طرف فتوحاتتازه ميشود بايدبه موازات آن فرهنگ وثقافت اسلامي هم توسعه پيداكند ولي دراثر اين غفلت كه درزمان خلفا صورت گرفتيكي از پديدههاي اجتماعي كه دردنياي اسلامي رخ داد اين بود كه دراجتماع اسلامي طبقهاي بوجود آمدكه به اسلام علاقمند بودبه اسلام مؤمن و معتقدبود اما فقط ظاهر اسلام رامي شناخت باروح اسلامي آشنا نبود طبقهاي بود كه هرچه فشارمي آورد فقطروي مثلانماز خواندن بودنه روي معرفت ونه روي شناسايي اهداف اسلامي.»

خوارج در ابتدا آرام بودند و فقط به بحثهاي آزاد اكتفا ميكردند رفتار اميرمومنين نيز باآنان درمنتهي درجه آزادي و دمكراسيبود او رهبربود و آنها مردمان زيردستش ميتوانست هرگونه سياستي رابراي آنان اعمال كند اما امام علي زندانيشان نكرد، شلاقشاننزد، سهميه آنان رااز بودجه كشور قطع نكرد و به آنان همچون ديگرمردمان حكومتش رفتارمي كرد.آنان آزادبودند كه در هرجا كهباشد اظهار عقيده كنند وخود حضرت ويارانش باآنان مناظره ميكردند و استدلالهاي آنان را پاسخ ميدادند .آنان آزارهاي روحيشديدي به امام علي ميرساندند،درمسجد و هنگام سخنرانيها درهنگام نماز اخلال ايجادمي كردندو با كنايه ازحضرتميخواستند كه توبه كند! روزي امام برمنبربود و سخنراني ميكرد شخصي آمد وازآن حضرت سؤالي پرسيد و آن بزرگوار سريعپاسخ گفتند يكي از همين كژانديشان فريادزد خدااين مرد رابكشد چقدر دانشمنداست .مردم خواستند كه او راباخشونت برسرجايخود نشانند كه امام فرمود رهايش كنيد اوبه من تنها فحش داد!بااين همه آزار اين خوارج كژانديش ولي امام هرگز حقوقشهروندي آنان رازيرپانگذاشت وهمواره همچون ديگر مردم حكومتش باآنان رفتارمي كرد. خوارج درنماز جماعت به علي اقتدانميكردند زيرا اوراكافر ميدانستند به مسجد مي آمدند ولي باعلي نمازنمي گزاردند واحياناً اورامي آزردند. روزي علي به نمازايستاده بود و مردم به اواقتدا كرده بودند كه يكي ازاين كژانديشان وارد شد و باكنايه اين آيه ازقران راتلاوت كردكهاي پيامبربه توونيز به پيامبران پيش از تو وحي كرديم كه اگر مشرك شوي اعمالت ازبين ميرود واززيانكاران خواهي بود.اومي خواست بااين آيهبه علي بفهماند كه ميدانند او دراسلام چه نقشي داشته است اما چون كافرشدي اعمال گذشته ات تباه شده است .امام سكوتكردند تا آيه تمام شود وآنگاه دوباره به نماز خود ادامه دادند ولي اين كژانديش بارديگر آيه راخواند وباز علي سكوت كردتااينكهدربارسوم اين آيه رادرپاسخ به كژانديشي اين گروه قرائت كرد:صبركن وعده خدا حق است وفراخواهد رسيد اين مردم بي ايمانويقين تورانكان ندهد و سبكسارت نكنند.و ديگر به اواعتنا نكردو نمازش راادامه داد.

خوارج پس ازمدتي كه ازتوبه علي مايوس شدند رويه خود راتغييردادندواز مدارايي كه علي درباره آنان ميكردسوءاستفادهكردند و تصميم گرفتند دست به انقلاب بزنند در منزل يكي از هم مسلكان خود گرداگردآمدند واو سخنراني كوبندهاي ايراد كرد ودوستان خويش راتحت عنوان امربه معروف ونهي ازمنكر دعوت به قيام وشورش كردو خطاب به آنان گفت :به خداسوگند كهسزاوار نيست گروهي كه به خداي بخشايشگر ايمان دارند وبه حكم قرآن ميگروند دنيا در نظرشان ازامربه معروف ونهي ازمنكر وگفته به حق محبوبتر باشد اگر چه اينها زيان آور وخطر زاست كه هركه دراين دنيا به زيان وخطر افتد پادداشش درقيامتخشنودي وجاوداني دربهشت است .برادران بيرون بياييد باما ازاين شهر ستمگر نشين تادرمقابل اين بدعتهاي گمراه كننده قيامكنيم وازآنها جلوگيري نماييم .بااين سخنراني روحيه آتشين آنها شعله ور شد،ازآنجا حركت كردند ودست به انقلاب زدند ،امنيتراسلب كردند غارتگري وآشوب پيشه كردند خشونت وقشري بودن را درپيش گرفته بودند بااين وضع ميخواستنددولتراتضعيف كنند و حكومت وقت راازپاي درآورند.اينجا بود كه ديگر جاي تساهل وتسامح نبود زيرا مسئلة اظهار عقيده نيستبلكه اخلال به امنيت اجتماعي وقيام مسلحانه عليه حكومت است براي همين علي آنها با آنها برخوردكرد برخوردي كه كسي جزعلي جرات آن رانداشت .خود ميفرمايد:من بودم كه چشم فتنه رادرآوردم غير از من احدي جرات اين كاررانداشت .علي راستميگفت درجنگ خوارج علي به جنگ كساني رفت كه ازسرشب تاصبح عبادت ميكردند وروزها روزه ميداشتند ودر پيشاني اثرسجدههاي طولاني نمايان بود وجنگ باچنين افرادي جراتي ميخواست كه علي بابصيرت خويش آن رايافته بود ولي علي اينفتنه رادرنطفه خفه كردودست ديگرافرادرادرمبارزه باتوطئه گراني كه باكژانديشي عدهاي رابه دنبال خود به انحراف ميكشندرابازگذاشت.«واي به حال جامعهمسلمين ازآن هنگام كه گروهي خشكه مقدس يك دنده جاهل بي خبر پارادريك كفش كنندوبهجان مردم بيفتند.چه قدرتي ميتواند درمقابل اين مارهاي افسونناپذير ايستادگي كندكدام روح قوي ونيرومند است كه درمقابلاين قيافههاي زهدوتقوي تكان نخوردكدام دست است كه بخواهد براي فرود آمدن برفرق اينها بالا رودونلرزد؟ اينست كه عليميفرمايدغيرازمن احدي جرات برچنين اقدامي رانداشت».

وسرانجام سحرگاه نوزدهم رمضان امام علي درمسجد كوفه به دست اين گروه كژانديش ترور شد و سه روز بعدجان به جانآفرين تسليم كردوبه ديدار يارشتافت. درباره ترورآن حضرت نوشتهاند كه اين گروه كژانديش درجلسه توجيهي خودبه اين نتيجهرسيده بودند كه حضور علي ومعاويه وعمروعاص براي مملكت اسلامي همواره بافسادوتباهي همراه بوده وبراي ريشه كن كردنمنشاءفسادوستم تصميم ميگيرند كه هرسه آنان راتروركنندو چون اين كارخودراعبادت وخدمت به خلق خدا ميدانستند تصميمميگيرند كه درشب قدرآنان راتروركنندوهمين كارراهم ميكنند كه ازاين سه نفرفقط ابن ملجم مرادي موفق به اين ترورميشودولي دونفرديگرناكام ميمانندوبدين ترتيب علي قرباني كژانديشي وبرداشت غلط ازاسلام ميگردد واسوه ايمان وتقوادرمحراب عبادت به دست عابدان بيخردقرباني ميشود.البته تنها تصميم اين عابد بيخرد نبود كه علي راتروركرد بلكه توطئههاياشراف وثروتمنداني كه به خاطر عدل علي ازامتيازات ويژه محرومشده بودند نيز دراين ترورنقش داشت ومشوق اصلي آنان درترور علي به حساب ميآمدند. ودرواقع امام علي براثراتحادو همبستگي جهالت با اشرافيت وسرمايه داري ناجوانمردانه تروروبهشهادت رسيد.

P$ S اده بود كه زيردستانش نيز چنينباشند«براي مراجعان خود وقتي را مقرر كن كه به نيازهاي آنها شخصاً رسيدگي كني مجلس عمومي وهمگاني براي آنها تشكيل دهو درهاي آن را به روي هيچكس مبند و به خاطر خدايي كه ترا آفريد تواضع كن ولشكريان و محافظان و پاسبانان راازاين مجلسدور ساز تا هركس با صراحت وبدون ترس ولكنت سخنان خودرا با تو بگويد زيرا من بارها از رسول خدا اين سخن راشنيدهامكه ملتي كه حق ضعيفان رااز زورمندان با صراحت نگيرد هرگزروي سعادت رانمي بيند، پس خشونت وتندي آنها را درسخن گفتنتحمل كن ودر مورد آنها هيچگونه محدوديتي روا مدار.»

پست‌های معروف از این وبلاگ

بخش دوم : علي در آستانه قدرت

دیباچه : نگرشي دوباره به مجموعه اشارت

فصل اول - بخش اول : آغاز اقراء اول ـ هان بيدار شو !