فصل هشتم- بخش دوم: هرگز!


كَلّا لا تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ « 19 »

هرگز ؛

از او پيروي مكن و سجده بر و نزديك آي.

نه عاقلانه و سجده عارفانه

از تنهايي نبايد هراسيد از سياهي شب و از تاريكي و مه آلودگي جهل نبايد ترسيد اگر همه جهان را نيز جهل و گمراهي گرفته باشد و همه در زمره ضالين باشند باز بايد ايستاد و تنهاي تنها همچون محمد به ابوجهل و تمامي هم پيالگي هايش به قارون ، به فرعون و به بلعم نه گفت و پشت به تمامي اربابان متفرق فقط بر آستان آن رب حقيقي پيشاني بر خاك زد و سجده اش كرد تا محمد گرديد و در قرب او لايق وديعه اقراء شد و قبس ناري در دست ، رسول و نبي او در اين تاريكي گشت كه بر رسول وظيفه گفتن است و بر نبي رسالت خبر دادن : گفتن از جهل مردم و خبر دادن از كوي نگار ، گفتن از بيداد ابوجهل و خبر دادن از لذت سجده بر آستان دوست.

هم رنگ جماعت گشتن در عقيده و انديشه محمد كه سنگيني اقراء را بر دوش خويش احساس مي كند دشوار است و در قاموس او سكوت يعني ابوجهل گشتن. هركس كه بداند و سكوت كند ، هركس كه ستم ابوجهل را ببيند و سكوت كند ، هركس كه ديو جهل و گمراهي را ببيند و به جنگش نرود ، خود ابوجهلي مي شود كه منافعش او را از سجده بر حقيقت باز مي دارد و محمد تك و تنها ايستاد و به رغم تمام آزار ها و كوته فكري ها نه گفت و نه تنها خود تا آخر ايستاد بلكه هزاران جوينده حق و هزاران داغ ديده را نيز با خود همراه كرد و همه يك صدا به ابوجهل و هم پيمانانش نه گفتند و از فرياد آنان بنيان ستم ابوجهل لرزيد و ويران شد.

نه ي عاقلانه و سجده ي عارفانه تنها راه قرب الهي است . اين دو از هم جدا نيستند و اين عارف مصلح است كه مي تواند به قرب الهي برسد. تقرب و نزديك شدن به آن سرچشمه خوبي ها و كمال ها نه از كنج دير و نه از دل احزاب سياسي صرف حاصل مي شود بلكه انسان كامل گشتن در گرو آن است كه نسبت به مظالم و مفاسد جامعه واكنش نشان بدهي و عارفانه و عاشقانه سر بر آستان او بسايي. اقرائي كه محمد در آن شب قدر از دست محبوب گرفت نشان از همين اصل داشت. محمد به عنوان فردي خودساخته كه درد مردم دارد لايق فرمان اقراء گرديد و اكنون خدا در پايان نخستين سوره نازل گشته بر او صريحا اين نكته را بيان مي كند و از محمد مي خواهد كه صداي جرينگ و جرينگ سكه هاي زرين او را نفريبد و به اطاعت از ابوجهل واندارد اين آيه از محمد مي خواهد كه شيريني قدرت و نشستن بر تخت حكومت او را از مردم باز ندارد و از شنيدن ناله هاي ستمديدگان و داغ كشيدگان غافل نكند.

قرآن پس از آن كه سرانجام ابوجهل را بيان مي كند رو به محمد كرده و از او مي خواهد كه در برابر اين دروغگويان خطا پيشه سرخم نكند و زير بار ذلت آنان نرود. در برابر زر اندوزانِ زورگويِ تزوير پيشه نه فقط بايد سرخم نكند بلكه بر سر آنان فرياد كشيده و ناله ها و زجه هاي تمامي ستم كشيدگان را به يكباره بر سر ابوجهل و ائتلافش و بر سر جيره خواران و نوكرانش فرود آورد و آنان را حقير شمارد. محمد دستور يافته كه پيرو اين اربابان دروغين نباشد و از آنان اطاعت نكند ، تقليد نكند ، زور نگويد ، ستم نكند ، زر نيندوزد و رياكارانه دم از مردم و خدا نزند.

حقيقت را ، و كمال و سعادت را نمي توان در كنج مسجد جست و كمال يك جامعه درگوشه نشيني و بي خبري نخبگان آن نيست. حقيقت در متن جامعه است. آن كه بهشت را در پاي منبر و در كنار سجاده اش مي بيند ، راه را گم كرده و صراط مستقيم را بيراهه رفته است. خدا در بين مردم ، در كنار مظلوم و در همسايگي تهي دستان است. خدا در ميدان هاي مبارزه با ابوجهل است ، خدا در صحراي كربلاست. خدايي كه زاهد خلوت نشين براي خويش آفريده خدايي نيست كه قرآن معرفي مي كند ، خداي قرآن همراه آه مظلوم و همگام سواران ميدان نبرد است. آن كه از عذاب دوزخ مي نالد ، بايست همچون سجاد در برابر يزيد بايستد و رسوايش كند و يزيد و يزيديان را به لرزه در آورد كه انسانهاي حقيقي عابدان شب و شيران روزند. همچون علي رزمنده دليرند كه شباهنگام از فراق يار مي نالند و سوز عشق خويش را با كميل مي گويند. آري زاهدي كه نداند در همسايگي اش در شهرش در كشورش و در جهاني كه مي زيد چه مي گذرد و چه ستم ها كه نمي شود او عبد الله نيست بلكه عبد ابوجهل است چرا كه ابوجهل نيز چنين بنده اي را دوست دارد كه زار زار بخاطر سيخ هاي سوزان جهنم بگريد و شب خواب حورالعين ببيند ولي در مقابل ابوجهل هايي كه تيرهاي زهر آگين بر دل حقيقت جويان فرو مي كنند سكوت كند ، در مقابل سنگ دلاني كه حورالعين هاي اين جهان را بخاطر مشتي پول وادار مي كنند كه به باتلاق فساد وارد شوند و گوهر حوايي خويش را به هوس مردان هرزه بفروشند سكوت كند. آري چنين زاهدي فقط خواب بهشت را خواهد ديد و نه خودش را كه بهشت جاي مردان عمل است. كسي كه نداند هم نوعش ، هم وطنش و همسايه اش چه دردي دارد ، چه مشكلي دارد و چه نيازي دارد لايق قرب الهي نيست. او ناخواسته لايق تقدير ابوجهل گرديده است. ابوجهل چنين بنده عابدي را مي خواهد كه كاري به كارش نداشته باشد. محمدي مي خواهد كه از غار تنهاييش هرگز بيرون نيايد ، محمدي را مي خواهد كه روز و شب فقط نماز گزارد و بنالد و اشك چشمانش خاك زير پايش را گِل كند. ولي محمد هم نماز مي خواند و هم فرياد مي كشد ، اگر محمد تنها نماز مي گذاشت و گرد كعبه طواف مي كرد و قرباني مي داد ابوجهل با او از سر خشم سخن نمي گفت ، به زرش نمي خريد و به زورش تهديد نمي كرد. ولي محمد به رغم ابوجهل ها در عين نماز از دست ابوجهل ، از ظلم او ، از ستمي كه بر هم نوعانش مي شود فرياد مي كشد و ناله سر مي دهد و اينچنين نمازي است كه ابوجهل را به خشم وا مي دارد. اگر محمد از جهلي كه ابوجهل بر مردمان شهر مستولي كرده نمي ناليد ، اگر از ستمي كه ابوجهل بر ضعيفان و مردان و زنان بي نواي شهر وارد مي كرد ، برافروخته شده نمي خروشيد ، ابوجهل را با او كاري نبود. ابوجهل كاري به كار دوزخ قرآن و حورالعين بهشتي آن نداشت بلكه از بيدار كردن مردم بدست محمد برافروخته مي شد ، از مصلح عاشق و عارفي همچون محمد مي ترسيد و ياران و هم پيالگي هايش را به پيكار با او مي فرستاد.

و سعادت يك فرد و يك جامعه فقط نه گفتن به ابوجهل نيست ، در كار سياسي صرف نيست ، در واپس زدن ائتلاف شوم ابوجهل ها نيست. بايست به مردم ياد داد كه در عين رهايي خويش و جامعه از يوغ بندگي ابوجهل ، وحدت ، رحمت ، كرامت و تمامي خوبي ها و زيبايي ها را در وجود خويش و در جامعه اي كه در آن زندگي مي كنند رشد دهند و زشتي ها و پليدي ها را از خود دور سازند تا جامعه را نه تنها از دست هم مجلسيان ابوجهل رها سازند بلكه در برابر هجوم اربابان متفرق ديگر مصونيت بخشند. اگر جامعه اي به تمام ابوجهل ها نه گفت ولي در رشد اجتماعي خويش نكوشيد و معنويت را در تار و پود جامعه ندميد كم كم رو به انحطاط گذارده و رنگ و بوي رحمت ، محبت ، عشق و راستي ، صفا و صميمت از جامعه زدوده مي شود و ديگر كسي در پي دوستي ، عاشقي ، عطوفت و مهرباني و انسانيت نمي رود. در چنين جامعه اي هر روز گوهر آدميت و حوايي ناياب تر گشته و انسانيت در گرد و غبار خشونت و وحشي گري گم مي شود. آنچه كه امروز با كمال تاسف در دنياي قرن بيستم شاهد آنيم. علت اين انحطاط آن است كه دنيا خويشتن را از دست زر اندوزان قارون صفت و زور گويان فرعون صفت و بخصوص راهبان تزوير پيشه بلعم صفت رها كرد و به همه نه گفت ولي پس از نه گفتن به اين ائتلاف شوم پنداشت به خدايي كه راهبان به نام او تزوير مي كردند نيز نيازي ندارد پنداشت كه چون به راهبان نه گفته است بايست به خدايي كه راهبان به نام او تزوير مي كردند و خون مردم را در شيشه مي كردند و به ديني كه راهبان آن را منبع كسب درآمد خويش كرده بودند نيز بايست نه بگويند ، پس رحمت و معنويت و خداپرستي را كه عيسي مبشر آن بود كناري گذاشتند و كمال خويش را در رها كردن خدا پنداشتند و آنچه اكنون بر سر مردمان جهان و محيط زيستشان مي آيد ناشي از همين پندار غلط است. انسان به ابوجهل ها نه گفت ولي سر بر آستان الهي نساييد و بنده پروردگار حقيقي نگشت يعني هر چه خوبي و زيبايي بود هرچه عشق و صفا بود هرچه راستي و درستي بود هر چه رحمت و محبت بود يعني هرچه عيسي و پيامبران پيشين گفته بودند را رها كرد و پنداشت كه تمامي اين خصلت هاي نيكو نيز بايد به همراه راهبان تزوير پيشه به زباله دان تاريخ سپرده شوند. روشنفكران دنيا به مردم از پيروي نكردن راهبان گفتند ولي نگفتند كه خوبي و زيبايي و رحمت جداي از تزوير اين راهبان است ، نگفتند كه پيام عيسي پر از رحمت و محبت است و اين راهبان هستند كه كلام عيسي را به نفع خويش وارونه مي خواندند. آنان لاتطعه را گفتند ولي از و اسجد غافل شدند و مردم هر روز از خدا دور شدند و ناگاه روشنفكران به خويش آمدند كه بشر در منجلاب طغيان فرو رفته و نه تنها شبيه خدا نشده است و به تقرب الهي نرسيده است بلكه هر روز نيز از خدايي بودن دور مي گردد و اكنون به دنبال چاره كارند. جواناني كه هر روز به پستي مي غلتند ، خانواده هايي كه هر روز متزلزل تر گشته و نابود مي گردند و پدران و مادراني كه هر روز از فرزندانشان دورتر مي گردند همه و همه نشان از دوري خدا دارد ، نشان از فراموشي خوبي و رحمت و محبت دارد نشان از گم كردن هدف دارد. انسان امروز از خود مي پرسد كه براي چه زنده ام و چون از او دور مانده پاسخ پرسش خويش را نمي يابد و در اوج علم و دانش و در اوج صنعت و تكنولوژي احساس پوچي مي كند و نمي داند كه براي چه از صنعت ، تكنولوژي و اين همه رفاه استفاده مي كند و هدف از چند سال زندگي حتي در رفاه و خوشي براي چيست؟

و اينها همه آثار عدم توجه به اين آيه است خدا به محمد مي گويد كه از ابوجهل پيروي مكن و سر بر آستان من بساي و نزديك من آي.

اما راهي كه قرآن پيش روي انسان قرار داده با هر دوي اين روش ها متفاوت است. قرآن تك تك افراد يك جامعه را به نظارت دقيق و ريز بينانه صاحبان قدرت فرا خوانده و از آنان خواسته كه در برابر زور و ستم بايستند و حق خويش و هم نوعانشان را از زورگو بگيرند و از سوي ديگر به پرورش روح و فكر افراد جامعه نيز توجه داشته كه فرهنگ زور ستيزي را در جامعه رواج دهد تا مردم هم در مقابل ستم بايستند و هم از شكل گيري ستم و بيداد در جامعه خويش جلوگيري كنند اسلام به رشد پندار و كردار و حتي گفتار نيك در جامعه توجه داشته و ارتقاي سطح فرهنگ جامعه را از مسئوليت هاي سنگين نخبگان جامعه مي داند ، وظيفه سنگين اقرايي كه بر دوش تك تك دانشمندان و اهل قلم يك جامعه گذارده شده است و آنان مسئولند كه جامعه را به سوي خدايي شدن پيش ببرند تا در ضمن اينكه افكار يك جامعه را بر ضد ابوجهل ها بسيج مي كنند تا سجده بر آستان اربابان متفرق نكنند فضايل اخلاقي را نيز در جامعه ارتقاء دهند و همه را مسجود رب حقيقي خويش كنند كه تقرب الهي در سايه پيگيري اين دو امر مهم است.

در اين آيه روي صحبت خدا فقط با محمد است. چرا كه تا او خود به قرب الهي نرسد نمي تواند جامعه اي را به سوي قرب الهي سوق دهد. با اينكه روي صحبت آيه با محمد است ولي در واقع روي سخن قرآن با تمام نخبگان يك جامعه است كه مبادا كثرت جهل و قدرت ستم آنان را وادار به همرنگي با جاهلان و ظالمان كند كه آن روز ، روز مرگ يك جامعه است. بايست كه نخبگان يك جامعه با احساس درد مردم و با احساس بار مسئوليت اقرائئ كه بر دوش دارند در برابر هضم شدن در اين جامعه مقاومت كنند و به يك دنيا جهل و ناداني و به يك دنيا دروغ و خطاپيشگي نه بگويند و از طرف ديگر بكوشند كه مردم را آگاه كنند و خوبي و زيبايي ، وحدت و رحمت و كرامت را در جامعه سريان دهند تا مردم نه تنها از جهل رها شده و سر از آستان ابوجهل بردارند بلكه نگذارند كه ابوجهلي پديد آيد و زندگي و انديشه شان را تحت اراده خويش در آورد ، نگذارند كه مردم براي خود بت بتراشند و رب خويش كنند تا فقط سر بر آستان خداي خوبي ها و زيبايي ها ، خداي واحد ، رحيم ، كريم سجده كنند و رب خويش بدانند.

و آن روز ، روز كمال يك جامعه است. در يك جامعه تكامل يافته و خدايي گرديده ، مردم خود راه خويش را بر مي گزينند و چون آگاهي كامل به سرانجام هر دو راه دارند و به آن سطح از تقوا رسيده اند كه مي دانند عاقبت طغيان چيست و سرانجام نماز گزار چگونه است ديگر از ميزان فقر و فساد ، و ستم و جهل كاسته شده و خوبي و زيبايي و تقارن در جامعه به اوج خود مي رسد و اين يعني تقرب يك جامعه به رب خويش.

پست‌های معروف از این وبلاگ

بخش دوم : علي در آستانه قدرت

دیباچه : نگرشي دوباره به مجموعه اشارت

فصل اول - بخش اول : آغاز اقراء اول ـ هان بيدار شو !