فصل دوم : دیباچه
طغيان
در آيات فصل قبل سخن از كرامت و بزرگواري خداي كريم بود. اينکه سنت خدا دانا کردن مردم و اعطاي معرفت و شناخت به اوست. ولي خداي کريم کسي را به زور دانا نمي کند انسان مي تواند انتخاب كند او حتي مي تواند انتخاب کند که نور دانايي را برگزيند يا در بيابان تاريکي مقيم گردد. اما گاه همين انسان مختار و آزاد، به دنبال اهريمن نفس از جاده كمال هبوط مي كند و به بيراهه طغيان قدم مي گذارد.
و نخستين اثر اين تاريكي گم كردن راه و خارج شدن از بستر كمال و حيران گشتن در بيابان گمراهي است. چون نور معرفت و شناختي نيست خوبي از بدي و زشتي از پليدي باز شناخته نمي شود. زشتي زيبا و زيبا زشت جلوه مي كند. آرامش و شادي جاي خود را به بيم و غم مي دهد و نوري نيست كه بتواند راه را ببيند پس دست به دامان ديگران مي شود اما او «ولي» را از «شقي» نمي شناسد و به جاي چنگ زدن به دامان محمد در پي ابوجهل به راه مي افتد و از بستر كمال به گرداب طغيانگري مي افتد.
***
اين فصل طغيان و طغيانگري را براي محمد معرفي مي کند و او از علل طغيان و نيز طغيان فردي و اجتماعي يک انسان آگاه خواهد شد. چرا که در آينده اي نه چندان دور با افراد نادان و نيز کساني که خود را به ناداني زده اند برخورد خواهد داشت و محمد بايد که اين افراد را بشناسد و طريقه برخورد با آنان را آموزش ببيند. اين رسول كريم در ميان مردم با دو گروه روبرو خواهد شد :
گروه اول مردمي که جاده کمال را گم کرده و در تاريکي گمراهي گرفتار شده اند
و گروه دوم راهزنان طريق کمال و تاريک کنندگان جاده حقيقت.
او بايد آموزش ببيند که چگونه چراغ معرفت را به دست گروه اول بدهد و آنان را به شاهراه حقيقت هدايت کند و نيز چگونه در برابر گروه دوم بايستد و آنها را از مسدود کردن راه کمال انساني بازدارد. بخش اول طاغيان را معرفي مي كند و بخش دوم طاغوت را نشان مي دهد و در ادامه اين آموزش در فصلهاي آينده عاقبت و سرانجام هر دو مسير را براي محمد بازگو خواهد كرد.
اين دو بخش مكمل همند چون كه وقتي انساني دانا مي شود و چراغ معرفت بدست مي گيرد خود به خود در برابر كساني كه جان و مال و انديشه اش را به زنجير كشيده اند به پا مي خيزد و راهزنان و حراميان راه رشد و كمالش را از پاي در مي آورد. رسول مي آيد تا چراغ به دست راه گم كرده بدهد تا او راه را پيدا كند، تا زشتي را از زيبايي بشناسد؛ تا ولي را از شقي تشخيص بدهد...
×××
فصل آينده برنامه هدايت و راه بازگشت اين دو گروه را شرح مي دهد .
اولي را با شك و ترديد در پندار و دومي را با ترس و تهديد در گفتار و كردار به سوي كمال دعوت مي كند.
و سرانجام فصل آخر عاقبت هر دو را به نمايش مي گذارد كه طاغوت چه خواهد شد و عبد الله چه سرانجامي خواهد داشت.
صحنه آرايي آيات قبل و دكوراسيون آن بسيار زيبا طراحي شده است ؛ انساني آفريده مي شود از همان شكم مادر با بزرگواري و كرامت آفريدگارش رشد مي كند ، دنياي تاريك و معلق شكم مادر را ترك مي كند و آنگاه پروردگارش بدو علم مي آموزد و با قلم آنچه را كه نمي داند به او تعليم مي دهد . كاري بدون نقص و به قولي از اين بهتر نمي شود ولي اكنون وقتي واكنش انسان را در مقابل اين كرامت بيان مي كند تمام آن صحنه آرايي ها و دكوراسيون به هم مي خورد و ناگاه انسان بي مقدمه روي از پروردگارش برمي گرداند و به ديگر سو مي رود بي اعتنا به او حتي گاه از پروردگارش بدهكار هم مي شود. اين صحنه آرايي زيبا اوج ناسپاسي انسان را به بهترين نحو بيان مي كند و به عنوان اولين گروه از آيات نازل شده بر محمد بيشترين اثر را در شنونده به جا مي گذارد و انسانهاي خواب آلوده را هشيارتر مي سازد. نكته ظريفي كه در اينجا مطرح مي شود آن است كه آيا اين مثل معروف درست است كه تا به انسان رو مي دهي جري شده و رو به طغيان مي گذارد ؟
پاسخ به اين سوال مشكل است ولي واقعيتي است غير قابل انكار كه وقتي انسان نعمتي به دست آورد و به او نعمتي رسيد آن را از خود دانسته و علم و توانايي و زكاوت خود را در رسيدن به آن موثر مي داند در نتيجه احساس بي نيازي كرده و به دانش و توانايي خويش مي نازد و پروردگارش را فراموش مي كند و بدين صورت اولين گام را در هبوط از خليفه الله ي بر مي دارد. اگر به داستان سليمان و يا ديگر پيامبران الهي بنگريم وقتي نعمتي بدانها مي رسد بلافاصله فرستنده آن را در نظر مي گيرند و آن نعمت را از فضل و بخشش پروردگار خويش مي دانند ( هذا من فضل ربي ) و اين يك درس بزرگ براي ما انسانهاست كه در مقابل نعمت رسيده به دستمان دمي او را فراموش نكنيم تا او نيز يك دم ما را فراموش نكند. اگر نعمتي را به علم خويش بدست آورده ايم بدانيم كه آموزگار آن علم پروردگار ماست اگر با توانايي خويش بدان نعمت دست يازيده ايم بدانيم كه لا حول و لا قوه الا بالله هيچ انرژي نيست مگر انرژي الهي كه بدان ما حركت مي كنيم و روزي بدست مي آوريم و اگر به زكاوت خويش بنازيم او همان است كه به ما گوش و چشم و دل عطا كرد تا بدان درك كنيم و ببينيم. با در نظر داشتن او كم كم تمام اسباب و وسايل فراهم آمدن نعمت را فراموش كرده و در هر چه بدستمان مي رسد او را مي بينيم و به همين خاطر نه تنها از او احساس بي نيازي نكرده بلكه نياز و اشتياقمان به او روز افزون مي گردد تا كه سرانجام از هرچه غير اوست بي نياز مي شويم و به استغناي حقيقي مي رسيم و اين اولين گام در راه عروج است.
اكنون با هم به مطالعه و انديشه در اين سه آيه پرداخته تا شايد قبس ناري براي تاريكي امروزمان فراهم آوريم :
كَلّا إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغي 6 أَنْ رَاهُ اسْتَغْني 7 إِنَّ إِلي رَبِّكَ الرُّجْعي 8
تاريخچه نزول
بياييد قرآن را با محمد از كنار كوه نور شروع كنيم و با او سير در قرآن كنيم وسرگذشت اين مردم را بنگريم كه چگونه در پرتو قرآن از جهالت و حميت جاهلي رهيده و به خير امه تبديل شدند . دواي درد جاهليت ثاني هم قرآن است. پس به خويشتن تكاني داده و يا علي گويان پرده هاي ظلمت را بدريم و نور قرآن را بر دل مردم بتابانيم ,
وقتي قرآن در دل مردم نشست آن يار سفر كرده هم باز خواهد گشت و محمدي خواهد بود در عصر حاضر كه با ياري و هدايت او زنگار از دلهايمان زدوده و نور خدايي را در آينه دلمان خواهد تاباند.